Atlas, Yunan mitolojisinde Lapetos ile Klymene' nin 13 çocuğundan en güçlü olanıdır. Prometheus' un da kardeşidir. Atlas, erkek kardeşi Menoitios ( Menoetius ) ile birlikte, Titanların Olympos’ lu tanrılara karşı açtığı büyük savaşa ( Titanomakhia ) katılmış, hatta bazı kaynaklara göre bu savaşta Titanlara önderlik etmiştir. Savaşı Olympos’ lu Tanrılar kazanınca Zeus, Menoitios dahil, savaştığı Titanların tümünü Tartaros' a tıkmıştır. Fakat Atlas' a daha farklı bir ceza vermiştir. Bu ceza uyarınca Atlas, dünyanın en batı ucunda ( muhtemelen Kuzeybatı Afrika' daki Atlas Dağları'nda ) dikilip gök kubbeyi omuzları üstünde taşıyacak, onu bir an olsun sırtından düşürmeyecektir.

Content/images/9cffa29f-e0f6-475b-aa12-bf905a464d42.jpg

Odysseia’ da aşağıdaki gibi tasvir edilir Atlas;

" Dünyanın bittiği bir yerlerde

Güzel sesli akşam perilerinin karşısında 

Dimdik durup ayakta tutuyor göğü 

Başı ve yorulmaz kolları üstünde. 

Akıllı Zeus’un ona ayırdığı kader bu."

"Bu Atlas görür denizin bütün uçurumlarını,

Ve koca direkleri omuzlarında taşır, 

Yeri göğü birbirinden ayıran direkleri. " 

Atlas' ın büyük çoğunluğu kız olan birçok çocuğu vardır. Bunlar arasında Atlas' ın Okeanid Pleione' den doğma kızları olan Pleiadlar' ı en başta saymak gerekir. Atlas' ın gök kubbeyi omuzlarında taşıması genellikle bir küreyi taşıması şeklinde tasvir edilir. Bu yüzden de çokça dünya ile karıştırılır.

Content/images/e349d199-87f6-428b-bf8b-d8dc8603d401.jpg

Atlas' a reva görülen " Gök kubbeyi sırtında taşıma " cezasının sembolik anlamı, gök-yer ( Uranos - Gaia ) buluşmasının ilelebet önüne geçilerek bu buluşmanın meyvesi olan Titanların sonsuza dek tarihe gömülmesidir.

Atlas, yine gök kubbeyi sırtında taşıdığı sıradan bir günde; 11. görevini yerine getirmek için Hesperides' e gelen Herakles ile karşılaşır.(Herakles'in on birinci görevi Hesperides adalarında Ladon isminde bir yılanın koruduğu ( bu bazı kaynaklarda ejderha olarak geçer )altın elmaları almaktı. Bu elmalar vaktiyle toprak tanrıçası Titaea tarafından Zeus' a hediye edilen bir ağaçta büyüyorlardı. Zeus bu ağacı Hesperides adasına koyarak Hesperidlerin ( kızlarının ) korumasına teslim etmiş. Ancak onların elmaları sürekli yemelerinden dolayı, yılanı ağacı korumaya görevlendirilmişti.

Content/images/45ee5d18-71f3-4f41-ba16-98a209c76a13.jpg

Atlas, göğü yerden ayıran sütunları taşımaktadır ve Herakles altın elmaları sorduğunda Herakles' in bir süre sütunları tutmasını, o arada kendisinin de altın elmaları alıp ona teslim edeceğini söyler. Bunu Herakles kabul eder. Atlas da söz verdiği gibi altın elmaları getirir, ancak döndüğünde sütunları tekrar omuzlamaktan kaçınır. Herakles sütunların omzundan kaydığını ve düzeltmek bahanesi ile yükünü bir süre için Atlas'a devretmeye teklif eder. Bu basit hileye kanan Atlas sütunları tekrar yüklenir, ama Herakles yükü tekrar kabul etmeyip yoluna devam eder. Böylece Atlas, yükünü taşımaktan kurtulamaz ve sonsuza kadar gök kubbeyi taşımaya devam eder. 

Content/images/c4696226-4f31-47ab-8de6-83efea6210b8.jpg

Atlas' ın gök kubbeyi sırtında taşıması pek çok literatüre ilham kaynağı olmuştur. Bu mitolojik dayanakla tıpta, kafatasını taşıyan ilk omura da atlas adı verilmiştir. " Toplu bilgi vermek için bir araya getirilmiş coğrafya haritaları derlemesi " anlamında kullandığımız " Atlas " kelimesi, mitolojideki Atlas karakterinden gelir. Benzer şekilde Atlantik, " Atlas' ın Denizi ",  Atlantis de " Atlas' ın Adası " anlamındadır. Atlas' ın yükü ve sonsuza kadar sürecek cezası ile insanoğlunun taşıdığı yük olan " kendi benliği " bağdaştırılmaktadır. 

Content/images/bb1c3de8-71c9-43b8-b4f8-b47072106e79.jpg

Zeus, Atlas’a gök kubbeyi değil, varlığını ceza olarak yüklemiştir aslında. Var olduğunu unutamayacağı bir ağırlığın altında olmasıdır onun bitmeyen cezası.

 

Yararlanılan Kaynaklar:  Onedio web sitesi, Azra Erhat/ Mitoloji sözlüğü

Sevgiler,                                         

Hüsniye Balkan